Otwórz własne niebo: Wprowadzenie do symulatorów lotu

Marzy Ci się widokowy lot nad Alpami? A może zastanawiasz się, jak to jest siedzieć za sterami myśliwca? Dziś nie musisz mieć licencji pilota ani opuszczać domu, aby wejść w świat lotnictwa. Wystarczy komputer, symulator i odpowiednio dobrany sprzęt, aby wzbić się w powietrze i pilotować Boeinga 737 czy Cessnę 172. Zobacz, od czego zacząć przygodę z flight simami i jak skompletować pierwszy zestaw do latania!

Spis treści

1. Jaki symulator lotu wybrać na początek?
2. Pierwszy krok do własnego kokpitu, czyli jaki sprzęt będzie potrzebny?
3. Pitch, Roll i Yaw – krótki przewodnik po osiach lotu
4. Czym jest mapowanie kontrolera i dlaczego warto poświęcić na to trochę czasu?
5. Nowa era symulatorów lotu – Direct Drive i Force Feedback
6. Jak stworzyć pierwszy zestaw do symulatorów lotu?
7. Przygotuj się do startu

Jaki symulator lotu wybrać na początek?

Początki w świecie symulatorów lotu są ekscytujące, ale mogą też przytłoczyć. Wystarczy kilka minut spędzonych na forach internetowych czy grupach w social mediach, aby natknąć się na dziesiątki nazw samolotów, skomplikowanych skrótów i rozbudowanych konfiguracji sprzętowych.

Na szczęście nie musisz od razu budować pełnowymiarowego kokpitu ani uczyć się wszystkich procedur lotniczych. Najpierw po prostu wybierz symulator, który najlepiej odpowiada Twoim oczekiwaniom. Jakie tytuły warto wziąć pod uwagę?

• Microsoft Flight Simulator 2020 lub 2024 – jeśli dopiero stawiasz pierwsze kroki w świecie wirtualnego lotnictwa, Microsoft Flight Simulator będzie prawdopodobnie najlepszym wyborem. Ogromną zaletą tej serii jest niezwykle realistycznie odwzorowany świat. Możesz wystartować z małego lokalnego lotniska, przelecieć nad rodzinnym miastem, a następnie obrać kurs na drugi koniec globu. Tytuł pozwala wskoczyć do kokpitu niewielkiej Cessny, śmigłowca lub potężnego samolotu pasażerskiego i stopniowo poznawać kolejne elementy pilotażu. To właśnie połączenie realizmu i przystępności sprawia, że MFS jest tak często polecany początkującym pilotom.
• X-Plane – X-Plane od lat cieszy się opinią symulatora skierowanego do osób, które chcą jeszcze głębiej zanurzyć się w świecie lotnictwa. Twórcy skupili się przede wszystkim na jak najdokładniejszym odwzorowaniu zachowania samolotów w powietrzu, dlatego ten tytuł jest często wybierany przez bardziej doświadczonych użytkowników. Nie oznacza to jednak, że początkujący nie znajdą tu miejsca dla siebie. Wręcz przeciwnie. Jeśli lubisz eksperymentować, interesujesz się techniczną stroną lotnictwa i chcesz stopniowo rozwijać własne stanowisko, X-Plane może okazać się świetnym wyborem.
• DCS World – jeśli marzysz o locie myśliwcem, operowaniu systemami uzbrojenia albo lądowaniu na pokładzie lotniskowca, warto zainteresować się tytułem DCS World. To symulator, który stawia przede wszystkim na realizm działań bojowych i bardzo szczegółowe odwzorowanie poszczególnych maszyn. Wymaga więcej cierpliwości niż Microsoft Flight Simulator, ale odwdzięcza się poziomem immersji, który trudno porównać z czymkolwiek innym.

Który symulator wybrać? Jeżeli zależy Ci przede wszystkim na spokojnym poznawaniu świata lotnictwa, zacznij od Microsoft Flight Simulator. Jeśli fascynują Cię zagadnienia techniczne i chcesz dokładniej zgłębić tajniki pilotażu, dobrym wyborem będzie X-Plane. Natomiast DCS World najlepiej sprawdzi się wtedy, gdy od początku interesują Cię samoloty bojowe i bardziej wymagające scenariusze.

Pierwszy krok do własnego kokpitu, czyli jaki sprzęt będzie potrzebny?

Zwykły pad do gier lub klawiatura i mysz wystarczą, aby sprawdzić, czy symulatory lotu to hobby dla Ciebie. Jeśli jednak rzeczywiście Ci się to spodoba i zechcesz naprawdę poczuć, czym jest pilotowanie samolotu, prędzej czy później sięgniesz po dodatkowy sprzęt. I nie chodzi tu wyłącznie o wygodę, ale też o większą precyzję i znacznie wyższy poziom realizmu. Odpowiednio dobrane urządzenia sprawiają, że sterowanie staje się bardziej naturalne, a wykonywanie skomplikowanych manewrów przychodzi dużo łatwiej.

Dobra wiadomość jest taka, że nie musisz od razu inwestować w rozbudowane stanowisko. Wiele osób rozpoczyna swoją przygodę od jednego urządzenia, a kolejne elementy dokupuje wraz z rosnącymi potrzebami. Sprawdźmy teraz, co warto mieć!

Wolant (yoke)

Wolant to jedno z podstawowych urządzeń wykorzystywanych do sterowania samolotem. Na pierwszy rzut oka przypomina kierownicę, ale korzystanie z niego wygląda nieco inaczej. Pilot przyciąga go do siebie, odpycha lub obraca, aby kontrolować zachowanie maszyny podczas startu, lotu i lądowania.

Takie rozwiązanie najczęściej spotyka się w samolotach pasażerskich i mniejszych maszynach cywilnych. Będzie więc świetnym wyborem, jeśli na początek planujesz przede wszystkim trasy w Microsoft Flight Simulator.

Joystick (flight stick)

Joystick jest jednym z najbardziej uniwersalnych kontrolerów wykorzystywanych w symulatorach lotu. To właśnie z takim rozwiązaniem najczęściej spotkasz się w samolotach wojskowych, śmigłowcach i nowoczesnych konstrukcjach. W przeciwieństwie do wolantu zajmuje niewiele miejsca i pozwala wykonywać szybkie, płynne, a jednocześnie bardzo precyzyjne ruchy. Dzięki temu świetnie sprawdza się podczas dynamicznych manewrów, lotów na niewielkiej wysokości czy walk powietrznych.

Wiele modeli oferuje również dodatkowe przyciski i przełączniki, dzięki którym najważniejsze funkcje pozostają zawsze w zasięgu dłoni. Docenisz to zwłaszcza wtedy, gdy zechcesz zmienić uzbrojenie, uruchomić autopilota albo szybko dostosować ustawienia lotu bez odrywania wzroku od ekranu.

Baza

Choć to właśnie joystick lub wolant znajdują się bezpośrednio w dłoniach pilota, za ich działanie odpowiada baza, czyli element stanowiący serce całego zestawu. To ona odczytuje ruchy wykonywane przez użytkownika i przekazuje je do symulatora.

W prostszych konstrukcjach baza odpowiada przede wszystkim za precyzyjne rejestrowanie ruchów kontrolera. Bardziej zaawansowane modele mogą jednak oferować dodatkowe rozwiązania, takie jak na przykład systemy Force Feedback, które zwiększają realizm sterowania i pozwalają odczuć zachowanie samolotu podczas lotu.

Przepustnica (throttle)

Joystick lub wolant odpowiadają za kierunek lotu – natomiast przepustnica przejmuje kontrolę nad prędkością maszyny. To właśnie za jej pomocą pilot zwiększa lub zmniejsza moc silników.

Rola przepustnicy często okazuje się jednak znacznie większa. Wiele modeli oferuje dodatkowe przełączniki, pokrętła i przyciski, które umożliwiają sterowanie podwoziem, oświetleniem czy innymi systemami pokładowymi. Dzięki temu nie trzeba za każdym razem sięgać do klawiatury.

Początkujący piloci często zaczynają od samego joysticka, ale z czasem wielu z nich decyduje się również na zakup przepustnicy. Trudno się temu dziwić – gdy najważniejsze funkcje są zawsze pod ręką, latanie staje się wygodniejsze i bardziej intuicyjne.

Pedały orczyka (rudder pedals)

Na pierwszy rzut oka przypominają pedały znane z samochodu, ale ich zadanie jest zupełnie inne. Orczyk odpowiada za kontrolowanie ruchu samolotu wokół osi pionowej i odgrywa ogromną rolę podczas kołowania, startu i lądowania.

Pedały okazują się szczególnie przydatne podczas lotów śmigłowcami, wykonywania precyzyjnych manewrów i lądowania przy silnym bocznym wietrze. Współczesne konstrukcje często oferują możliwość regulacji oporu, kąta nachylenia i zakresu ruchu, dzięki czemu można łatwiej dostosować je do własnych preferencji.

Zaciski i uchwyty montażowe

To element, o którym początkujący piloci bardzo często zapominają. Tymczasem nawet najlepszy joystick czy przepustnica nie zapewnią odpowiedniego komfortu, jeśli będą przesuwać się po blacie przy każdym ruchu.

Dobrze zaprojektowane uchwyty i zaciski nie tylko zwiększają stabilność całego stanowiska, ale też pozwalają ustawić kontrolery w bardziej naturalnym, komfortowym położeniu. Różnica jest naprawdę odczuwalna, zwłaszcza podczas dłuższych sesji.

Pitch, Roll i Yaw – krótki przewodnik po osiach lotu

Odpowiednie wyposażenie to dopiero początek zabawy. Warto też poznać choć kilka teoretycznych zagadnień dotyczących latania. Jeśli zaczynasz swoją przygodę z flight simami, prędzej czy później natkniesz się na trzy pojęcia: Pitch, Roll i Yaw. Choć na pierwszy rzut oka brzmią tajemniczo, w rzeczywistości opisują trzy podstawowe ruchy wykonywane przez samolot podczas lotu.

Pitch – ruch w górę i w dół

Wyobraź sobie, że startujesz z pasa lotniska i delikatnie przyciągasz wolant lub joystick do siebie. Nos samolotu unosi się, a maszyna zaczyna nabierać wysokości. Gdy popchniesz drążek w przeciwnym kierunku, konstrukcja rozpocznie opadanie. To właśnie jest ruch w osi Pitch.

Roll – przechylenie samolotu

Podczas wykonywania zakrętu samolot nie obraca się w taki sam sposób jak samochód. Zamiast tego przechyla się na jedno skrzydło, a następnie zmienia kierunek lotu.

Za ten ruch odpowiada oś roll. To jedna z podstawowych czynności wykonywanych praktycznie podczas każdego lotu.

Yaw – ruch w lewo i w prawo

Yaw odpowiada za ruch samolotu wokół osi pionowej. Działa to w ten sposób, że nos maszyny przesuwa się w lewo lub w prawo – bez przechylania skrzydeł.

Do sterowania osią yaw najczęściej wykorzystuje się pedały orczyka. Ich rola staje się szczególnie widoczna podczas kołowania, startu, lądowania i lotu w trudniejszych warunkach pogodowych.

Jak to wygląda w praktyce?

Wyobraź sobie, że siedzisz w kokpicie niewielkiej Cessny i przygotowujesz się do startu. Zwiększasz moc silnika, a gdy samolot osiąga odpowiednią prędkość, delikatnie przyciągasz joystick do siebie. Nos maszyny unosi się, a koła odrywają się od pasa startowego. Właśnie wykorzystana została oś pitch.

Kilka chwil później wykonujesz zakręt. Przechylasz samolot, opuszczając jedno skrzydło i unosząc drugie. W ten sposób korzystasz z osi roll.

Nagle okazuje się, że boczny wiatr zaczyna spychać maszynę z wyznaczonego kursu. Delikatnie naciskasz odpowiedni pedał orczyka, aby skorygować kierunek lotu. W tym momencie wykorzystujesz oś yaw.

Choć brzmi to skomplikowanie, po kilku godzinach spędzonych w symulatorze wszystkie te ruchy stają się całkowicie naturalne.

Czym jest mapowanie kontrolera i dlaczego warto poświęcić na to trochę czasu?

Pierwszy lot za Tobą, samolot reaguje na ruchy joysticka, a Ty zaczynasz coraz pewniej czuć się w kokpicie. W pewnym momencie pojawia się jednak problem. Podwozie wysuwasz za pomocą klawiatury, klapy obsługujesz myszą, a za zmianę widoku odpowiadają jeszcze inne przyciski. Trudno mówić o wygodzie, kiedy trzeba nieustannie odrywać dłonie od joysticka.

Właśnie tutaj do gry wkracza mapowanie kontrolera, czyli przypisywanie poszczególnych funkcji do konkretnych przycisków, przełączników i pokręteł.

Na szczęście cały proces jest znacznie łatwiejszy, niż mogłoby się wydawać. W większości symulatorów wystarczy otworzyć menu ustawień, wybrać interesującą Cię funkcję i przypisać ją do konkretnego przycisku. W przypadku urządzeń MOZA możesz skorzystać z oprogramowania MOZA Cockpit, które umożliwia wygodne dostosowywanie ustawień i tworzenie oddzielnych profili dla różnych maszyn. 

Ogólna zasada jest prosta: najważniejsze funkcje powinny znajdować się dokładnie tam, gdzie instynktownie będziesz ich szukać. Na początku w zupełności wystarczy skonfigurować kilka podstawowych elementów:

• sterowanie samolotem,
• zwiększanie i zmniejszanie mocy silników,
• wysuwanie i chowanie podwozia,
• sterowanie klapami, które pomagają podczas startu i lądowania,
• uruchamianie hamulców podczas kołowania po lotnisku,
• zmianę widoku, aby szybko przełączać się między obserwowaniem samolotu z zewnątrz a rozglądaniem się po kokpicie,
• trymer, czyli funkcję ułatwiającą utrzymanie wybranego kierunku i wysokości lotu.

Warto też pamiętać, że nie istnieje jeden uniwersalny układ sterowania. Konfiguracja przygotowana z myślą o niewielkiej Cessnie będzie wyglądała zupełnie inaczej niż ustawienia wykorzystywane w śmigłowcu czy myśliwcu.

Na szczęście większość współczesnych kontrolerów pozwala zapisywać własne profile i szybko się między nimi przełączać. Dzięki temu wystarczy poświęcić kilka minut na konfigurację, aby później skupić się wyłącznie na lotach.

Nowa era symulatorów lotu – Direct Drive i Force Feedback

Mapowanie przycisków sprawia, że obsługa samolotu staje się łatwiejsza i bardziej intuicyjna. To jednak tylko jedna strona medalu. Równie ważne jest to, jak kontroler reaguje na każdy ruch dłoni i w jaki sposób przekazuje informacje o tym, co dzieje się z maszyną. Tutaj do gry wkraczają technologie Direct Drive i Force Feedback. Czym właściwie są i dlaczego mają tak duże znaczenie?

Technologia Direct Drive odnosi się do sposobu działania mechanizmu sterującego. W przeciwieństwie do tradycyjnych konstrukcji, które wykorzystują przekładnie i dodatkowe elementy, silnik jest połączony bezpośrednio z osią sterowania. Dzięki temu ruchy stają się płynniejsze, dokładniejsze i lepiej odwzorowują działania wykonywane przez pilota.

Jeszcze ciekawiej robi się wtedy, gdy do gry wkracza technologia Force Feedback. Jej zadaniem jest przekazywanie informacji zwrotnych bezpośrednio do kontrolera, dzięki czemu sterowanie przestaje ograniczać się wyłącznie do poruszania drążkiem. Pilot może odczuwać zmieniający się opór, drgania i inne efekty związane z zachowaniem samolotu.

Dobrym przykładem takiego rozwiązania jest baza MOZA AB9. Producent zastosował w niej autorski system MOZA Control Loading System (MCLS), który odpowiada za generowanie efektów Force Feedback. To oznacza, że podczas lotu możesz odczuwać między innymi wpływ turbulencji, przeciążenia, zmian prędkości czy manewrów wykonywanych przez samolot.

To właśnie takie detale sprawiają, że symulator przestaje być jedynie grą wyświetlaną na monitorze i zaczyna coraz bardziej przypominać prawdziwy lot.

Jak stworzyć pierwszy zestaw do symulatorów lotu?

W świecie flight simów można bardzo łatwo dać się ponieść emocjom i od razu zacząć kompletować rozbudowane stanowisko. Tymczasem znacznie lepiej jest rozwijać swój zestaw stopniowo. Dzięki temu możesz na spokojnie określić, które rozwiązania rzeczywiścio są Ci potrzebne. Na początek proponujemy dwa warianty wyposażenia – podstawowy i rozszerzony.

Zestaw podstawowy

Jeżeli dopiero zaczynasz przygodę z symulatorami lotu, dobrym punktem wyjścia będzie połączenie następujących elementów:

• Baza joysticka MOZA AB9 – zapewnia wysoką precyzję i korzysta z technologii Force Feedback opartej na systemie MLCS. Dzięki temu każdy lot staje się jeszcze bardziej realistyczny.
• Joystick MOZA MH16– wyróżnia się ergonomiczną konstrukcją i zestawem starannie rozmieszczonych przycisków. Pozwala zmapować nawet 30 sygnałów wejściowych, dzięki czemu możesz stworzyć system sterowania idealnie dopasowany do swoich potrzeb.
• Zaciski do biurka MOZA AS004 – umożliwiają stabilne przymocowanie bazy AB9 do biurka. Pasują do blatów o maksymalnej grubości 70 mm i nie zajmują wiele miejsca na stanowisku.

Zestaw rozszerzony

W kolejnym kroku możesz rozbudować stanowisko o dodatkowe elementy:

• Przepustnica – pozwala wygodnie sterować mocą silnika i obsługiwać najważniejsze systemy. Dobrym wyborem może być na przykład model MTP AS008, który został zaprojektowany na wzór prawdziwych kokpitów samolotów wojskowych i oferuje aż 27 fizycznych przełączników.
• Pedały orczyka – zwiększają precyzję sterowania podczas kołowania, startu i lądowania.
• Dodatkowe panele sterujące – zapewniają szybszy dostęp do wybranych funkcji i pomagają jeszcze lepiej odwzorować układ prawdziwego samolotu.

Przygotuj się do startu

Pierwszy lot jest zwykle początkiem znacznie większej przygody. Z czasem poznasz kolejne procedury, nauczysz się obsługi nowych maszyn i zaczniesz rozbudowywać własne stanowisko. Niezależnie od tego, czy wybierzesz lotnictwo cywilne, śmigłowce czy samoloty wojskowe, odpowiednio dobrany sprzęt sprawi, że każda chwila spędzona w wirtualnym kokpicie będzie jeszcze bardziej satysfakcjonująca.

Mamy nadzieję, że ten poradnik ułatwi Ci rozpoczęcie przygody z flight simami. A jeśli zakup pierwszego zestawu jest jeszcze przed Tobą, sprawdź ofertę MOZA i wybierz sprzęt dla siebie!